යෙදුම් විෂය පථය: සාගර අවසාදිතවල ඛනිජ තෙල් දූෂණය
නිෂ්පාදනය විස්තරය:පැසිෆික් සාගරයේ තෙල් කාන්දුවෙන් බලපෑමට ලක් වූ ප්‍රදේශවලින් හුදකලා කරන ලද දේශීය බැක්ටීරියා වික්‍රියා සමූහයක් භාවිතයෙන් ක්ෂුද්‍රජීවී කාරකය සකස් කර ඇත. ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් වාහකයක් මතට අවශෝෂණය කර ක්ෂුද්‍රජීවී සූදානම නිපදවීම සඳහා පටල සාදන කාරකයක් සමඟ කැප්සියුල කර ඇත. සියලුම වික්‍රියා ජෛව ආරක්ෂණ තක්සේරු කිරීම් වලට භාජනය වී ඇත. තෙල් කාන්දුවෙන් බලපෑමට ලක් වූ සමුද්‍ර ස්ථානයක අවසාදිතවල ඛනිජ තෙල් දූෂණයට පිළියම් යෙදීම සඳහා ක්ෂුද්‍රජීවී කාරකය සාර්ථකව යොදවා ඇත.
අයදුම්පත් නඩුව: පොදු ජලාශයක අවසාදිතයන් ස්ථානීය ක්ෂුද්‍රජීවී ප්‍රතිකර්මය සඳහා නිරූපණ ව්‍යාපෘතිය
තෙල් කාන්දුවකින් බලපෑමට ලක් වූ සාගර ජලයේ කිලෝමීටර 670,000 ක් පමණ ආවරණය වන පරිදි ස්ථානීය අවසාදිත ප්‍රතිසංස්කරණ ආදර්ශන ව්‍යාපෘතියක් පවත්වන ලදී. ක්ෂුද්‍රජීවී කාරක මෙට්‍රික් ටොන් 360 කට වඩා යොදවන ලද අතර, පසුව ප්‍රතිසංස්කරණ නිරීක්ෂණය සිදු කරන ලදී. තෙල් කාන්දු වේදිකාව වටා ඇති නිරීක්ෂණ මධ්‍යස්ථානවල ඛනිජ තෙල් හයිඩ්‍රොකාබන් සාන්ද්‍රණය සැලකිය යුතු ලෙස අඩු වූ අතර, හායනය වීමේ අනුපාතය 90% දක්වා ළඟා විය.
(1) ප්‍රතිකර්ම ප්‍රදේශය
අවසාදිත ප්‍රතිසංස්කරණ ප්‍රදේශය මධ්‍යම සමුද්‍ර කලාපයේ, ආසන්න වශයෙන් මීටර් 28 ක ජල ගැඹුරක පිහිටා ඇත. පතුලට ආසන්න ධාරා වේගය ගැට 2 ක් පමණ වේ. මුහුදු පතුලේ අවසාදිත ප්‍රධාන වශයෙන් මැටි රොන්මඩ වලින් සමන්විත වේ. අක්වෙරළ වේදිකා සහ භූගත නල මාර්ග ප්‍රතිසංස්කරණ ප්‍රදේශය ආසන්නයේ පිහිටා ඇත.
(2) ආරක්ෂිත සහ ඉතා කාර්යක්ෂම ඛනිජ තෙල් හායන ක්ෂුද්‍ර ජීවී කාරක සංවර්ධනය කිරීම
ක්ෂුද්‍රජීවී කාරක සංවර්ධනය කිරීමේදී අඩු පාරිසරික අවදානමක් සහිත දේශීය ක්ෂුද්‍රජීවී වික්‍රියා සඳහා ප්‍රමුඛතාවය දෙනු ලැබේ. තෙල් කාන්දුවෙන් බලපෑමට ලක් වූ සමුද්‍ර ප්‍රදේශවල අවසාදිත වලින් හුදකලා කර පරීක්ෂා කරන ලද දේශීය වික්‍රියා මගින් දේශීය නොවන වික්‍රියා ආක්‍රමණය ඵලදායී ලෙස වළක්වා ගත හැකි අතර ප්‍රතිකර්ම ප්‍රදේශයේ පාරිසරික ව්‍යුහයට සහ ක්‍රියාකාරිත්වයට සිදුවන වෙනස්කම් අවම කළ හැකිය.
රසායනාගාර පරීක්ෂණ වලදී, දින 7ක් ඇතුළත 80%කට වඩා ඛනිජ තෙල් හායන කාර්යක්ෂමතාවයක් ලබා ගන්නා වික්‍රියා තෝරා ගන්නා ලදී. මේවාට Bacillus subtilis (වික්‍රියා ID: Bs), Bacillus amylolicefaciens (වික්‍රියා ID: Ba), Bacillus safensis (වික්‍රියා ID: Bb), Bacillus cereus (වික්‍රියා ID: KF8), Acinetobacter calcoaceticus (වික්‍රියා ID: T32), Pseudomonas putida (වික්‍රියා ID: SP1), Acinetobacter sp. (වික්‍රියා ID: HC8-3 සහ LKG-A), Oceanimonas baumannii (වික්‍රියා ID: N6), සහ Bacillus pumilus (වික්‍රියා ID: BPL-1) ඇතුළත් විය.
ක්ෂුද්‍රජීවී ප්‍රජාවන් අතර සහජීවන අන්තර්ක්‍රියා සම්පූර්ණයෙන් සලකා බලමින්, ඉහළම ඛනිජ තෙල් හායන කාර්යක්ෂමතාව සහිත සංයෝජනය හඳුනා ගැනීම සඳහා විවිධ වික්‍රියා සංයෝජන ඇගයීමට ලක් කරන ලදී. තෝරාගත් ක්ෂුද්‍රජීවී සමූහයේ ඛනිජ තෙල් හායන කාර්ය සාධනය තීරණය කිරීම සඳහා රසායනාගාර පරිමාණ සහ නියමු පරිමාණ පරීක්ෂණ පසුව පවත්වන ලදී. මීයන් තුළ උග්‍ර විෂ සහිත පරීක්ෂණ සහ සාගර ජීවීන් මත උග්‍ර විෂ සහිත පරීක්ෂණ ඇතුළුව වික්‍රියා වල ආරක්ෂාව ද තක්සේරු කරන ලදී.
(3) ක්ෂුද්‍රජීවී වගා පැසවීම සහ ක්ෂුද්‍රජීවී කාරක සැකසීම
ක්ෂුද්‍රජීවී පැසවීමේ ක්‍රියාවලිය විමර්ශනය කරන ලද අතර, එයට වගා මාධ්‍යයේ සංයුතිය, pH අගය, පැසවීමේ උෂ්ණත්වය, පැසවීම යන්ත්‍රයේ වාතනය සහ කැළඹීම, පැසවීමේ ටැංකි අතර මාරුවීමේදී සංස්කෘතියේ සාන්ද්‍රණය සහ තත්ත්වය, පැසවීමේ කාලසීමාව සහ ප්‍රධාන පැසවීමේ අවධීන් තීරණය කිරීම ඇතුළත් විය. ක්ෂුද්‍රජීවී සංස්කෘතිය සඳහා අදියර තුනක පැසවීමේ ක්‍රියාවලියක් සිදු කරන ලදී.
මෙම ව්‍යාපෘතිය මගින් ආවරණය වන ප්‍රතිකර්ම ප්‍රදේශයේ සාමාන්‍ය ජල ගැඹුර ආසන්න වශයෙන් මීටර් 25-30 කි. ක්ෂුද්‍රජීවී සංස්කෘතිය සෘජුවම මුහුදු පත්ලට ලබා දුන්නේ නම්, ප්‍රතිකර්ම ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ගෙන් කුඩා ප්‍රමාණයක් පමණක් අවසාදිත වෙත ළඟා වනු ඇත. ඉතා කාර්යක්ෂම ඛනිජ තෙල්-හායන වික්‍රියා විශාල ප්‍රමාණයක් මුහුදු පත්ලේ අවසාදිත වෙත ළඟා වන බව සහතික කිරීම සඳහා, පැසුණු ක්ෂුද්‍රජීවී සංස්කෘතිය තවදුරටත් සැකසුම් වලට භාජනය විය යුතුය.
සැකසුම් ක්‍රම අතරට වාහක අවශෝෂණය, එකතු කිරීම සහ කැප්සියුලකරණය ඇතුළත් වේ. මෙම ශිල්පීය ක්‍රම මඟින් යෙදවීමේදී ක්ෂුද්‍රජීවී කාරක විසුරුවා හැරීම සහ නැතිවීම ඵලදායී ලෙස අඩු කළ හැකි අතර දූෂිත නොවන සමුද්‍ර ප්‍රදේශවලට හඳුන්වා දුන් ක්ෂුද්‍රජීවී වික්‍රියා වල බලපෑම අවම කරයි.
(4) ක්ෂුද්‍ර ජීවී කාරක යෙදවීම
අක්වෙරළ මෙහෙයුම්වල අධික පිරිවැය සහ දෝෂ සඳහා ඇති සීමිත ආන්තිකය, සමුද්‍ර තෙල් කාන්දු දූෂණ ප්‍රතිකර්ම තාක්ෂණයන්හි පර්යේෂණ, යෙදීම් සහ සංවර්ධනය සඳහා සැලකිය යුතු අභියෝග එල්ල කරයි.
ක්ෂුද්‍රජීවී කාරක යෙදවීමට පෙර, සංඛ්‍යාත්මක සමාකරණ සහ රසායනාගාර පරිමාණයේ යෙදවුම් සමාකරණ ඇතුළුව පුළුල් යෙදවුම් සමාකරණ පරීක්ෂණ පැවැත්විය යුතුය. සමාකරණ ප්‍රතිඵල මත පදනම්ව, සුදුසු ඇසුරුම් ප්‍රමාණය සහ යෙදවුම් ආවරණ ප්‍රදේශය තීරණය කළ හැකි අතර, එමඟින් අක්වෙරළ මෙහෙයුම්වල ආරක්ෂාව සහ ශක්‍යතාව උපරිම කරයි.
ඵලදායී ක්ෂුද්‍රජීවී කාරක යෙදවීම සහ සාර්ථක ඛනිජ තෙල් ප්‍රතිකර්ම සහතික කිරීම සඳහා, යෙදවුම් මෙහෙයුම්, යොදන ලද ක්ෂුද්‍රජීවී කාරක ප්‍රමාණය සහ ප්‍රතිකර්ම කාර්ය සාධනය ඇතුළුව සමස්ත ක්‍රියාවලියම ගුවන් දුරස්ථ සංවේදනය, මතුපිට මට්ටමේ වීඩියෝ නිරීක්ෂණ සහ දිය යට නිරීක්ෂණ වැනි බහුවිධ ක්‍රම හරහා නිරීක්ෂණය කළ හැකිය. මෙම අධීක්ෂණ පියවරයන් ව්‍යාපෘතිය සුමටව ක්‍රියාත්මක කිරීම සහතික කිරීමට උපකාරී වන අතරම සමාන ස්වභාවයේ අනාගත ව්‍යාපෘති සඳහා වටිනා තාක්ෂණික යොමු කිරීම් සහ ක්‍රමවේද සපයයි.
අක්වෙරළ මෙහෙයුම්
ස්වාධීනව සංවර්ධනය කරන ලද දිය යට නිරීක්ෂණ උපකරණ
(5) ප්‍රතිකර්ම ඵලදායීතා තක්සේරුව
ප්‍රතිකර්ම ඵලදායීතා තක්සේරුවට ක්ෂුද්‍රජීවී කාරක යෙදවීමට පෙර මූලික සමීක්ෂණයක් සහ යෙදවීමෙන් පසු පසු විපරම් අධීක්ෂණ සමීක්ෂණ දෙකක් ඇතුළත් විය.
ප්‍රධාන අධීක්ෂණ පරාමිතීන් අතරට සාම්ප්‍රදායික ජල තත්ත්ව දර්ශක (DO, පොස්පේට්, මුළු පොස්පරස්, අකාබනික නයිට්‍රජන්, මුළු නයිට්‍රජන්, ආදිය); මතුපිට ජලයේ සහ අවසාදිතවල ඛනිජ තෙල් සාන්ද්‍රණය; සාදන ජලයේ සහ අවසාදිතවල මුළු බැක්ටීරියා ගණන; ප්‍රතිකර්මයට පෙර සහ පසු ඛනිජ තෙල්-හායන වික්‍රියා වල සාපේක්ෂ බහුලත්වය; සහ ප්‍රතිකර්මයට පෙර සහ පසු ක්ෂුද්‍රජීවී ප්‍රජා විවිධත්වයේ සහ බහුලත්වයේ වෙනස්කම් ඇතුළත් විය.
ප්‍රතිකර්මයෙන් පසුව, යෙදවීමෙන් දින 70 කට පසු සිදු කරන ලද පළමු පසු විපරම් සමීක්ෂණයේදී ඛනිජ තෙල් සාන්ද්‍රණය 1,260 × 10⁻⁶ සිට 210 × 10⁻⁶ දක්වා අඩු විය. යෙදවීමෙන් දින 210 කට පසු සිදු කරන ලද දෙවන පසු විපරම් සමීක්ෂණයේදී, ඛනිජ තෙල් සාන්ද්‍රණය 155 × 10⁻⁶ දක්වා තවදුරටත් අඩු විය. තෙල් කාන්දු වේදිකාව අසල නිරීක්ෂණ මධ්‍යස්ථානවල, සාමාන්‍ය ඛනිජ තෙල් හායන අනුපාතය දින 70 කට පසු 56.34% ක් සහ දින 210 කට පසු 70.14% ක් විය.
මැක්‍රොබෙන්ටික් සහ මයෝබෙන්ටික් ජීවීන්ගේ ප්‍රජා ව්‍යුහය ප්‍රතිකර්මයට පෙර සහ පසු සැලකිය යුතු වෙනස්කම් නොපෙන්වයි. ප්‍රතිකර්මයෙන් පසුව, බෙන්තික් ජෛව ස්කන්ධය, විවිධත්වය සහ බහුලත්වය සුළු වශයෙන් වැඩි වූ අතර, ප්‍රතිකර්ම මධ්‍යස්ථානවල ජීව විද්‍යාත්මක ප්‍රජාවන් දූෂිත නොවූ සාගර ප්‍රදේශවල ඇති ඒවාට වඩා වැඩි සමානකමක් පෙන්නුම් කළහ.
මෙම ව්‍යාපෘතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම [ස්ථානය] මධ්‍යම සමුද්‍ර කලාපයේ අවසාදිතවල ඛනිජ තෙල් දූෂණය ආමන්ත්‍රණය කිරීමට උපකාරී විය. විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සොයාගැනීම් සහ තාක්ෂණයන් ප්‍රායෝගික ඉංජිනේරු යෙදුම් බවට පරිවර්තනය කිරීමේදී සම්බන්ධ විවිධ අභියෝගවලට ද එය මුහුණ දුන්නේය. ඊට අමතරව, අක්වෙරළ මෙහෙයුම් සඳහා රසායනාගාර සමාකරණ උපකරණ සැලසුම් කිරීම සහ යෙදීමේදී නව ප්‍රවේශයන් ගවේෂණය කරන ලදී.
මුහුදු ජලයේ ක්ෂුද්‍රජීවී කාරක යෙදවීම සහ පසුව සිදු කරන පසු විපරම් නිරීක්ෂණයට සහාය වීම සඳහා, ස්වාධීනව සංවර්ධනය කරන ලද මතුපිට සහ දිය යට නිරීක්ෂණ උපකරණ නිර්මාණය කර යෙදවීම සිදු කරන ලදී. අක්වෙරළ මෙහෙයුම් අතරතුර, ව්‍යාපෘති කණ්ඩායම අධීක්ෂණ උපකරණවල පවතින සීමාවන් විමර්ශනය කළ අතර ඒවාට විසඳුම් සෙවීමට ශක්‍ය විසඳුම් ගවේෂණය කළේය.
ව්‍යාපෘතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමෙන් පසු, නම් කරන ලද ප්‍රදේශය පුරා අවසාදිතවල ඛනිජ තෙල් සාන්ද්‍රණය සැලකිය යුතු ලෙස අඩු වූ අතර, ඒ සමඟම පාරිසරික ප්‍රකෘතිමත් වීමක් ද සිදු විය. මෙම ව්‍යාපෘතිය සැලකිය යුතු සමාජීය සහ පාරිසරික ප්‍රතිලාභ ලබා දෙමින් සමුද්‍ර පාරිසරික ප්‍රතිසංස්කරණයේ සාර්ථක නිරූපණයක් නියෝජනය කරයි.
පළ කිරීමේ කාලය: ඔක්තෝබර්-12-2026