Òkun náà bo nǹkan bí 71% ojú ilẹ̀ ayé. Láti àsọtẹ́lẹ̀ nípa ipa ọ̀nà ìjì líle àti ìdàgbàsókè àwọn oko omi sí rírí dájú pé ọ̀nà ọkọ̀ ojú omi kò léwu àti dídín àwọn àjálù omi kù—àti títí dé ìwádìí àyípadà ojú ọjọ́ kárí ayé—ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé gbogbo ìwádìí ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì omi òde òní gbára lé orísun pàtàkì kan: dátà òkun.

Fún àwọn tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ wọ inú pápá omi, ìpèníjà gidi kìí sábà jẹ́ “àìní ìwífún,” bí kò ṣe “ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwífún.” Ní òótọ́, ìwífún òkun kò sí ní ìdákọ́ọ́kan; dípò bẹ́ẹ̀, ó ti yípadà sí ètò àyíká gbogbogbòò tí ó ní “àkíyèsí—ìmọ̀lára jíjìnnà—àwòrán—àfikún—ìwádìí ọgbọ́n.”

Kí ló dé tí ìmọ̀ nípa omi fi ń gbára lé ìwífún?

Ni igba atijo, eda eniyan gbarale awọn ohun elo iwadi nipataki,àwọn ibùdó ọkọ̀ ojú omi, àti àwọn àkíyèsí ọwọ́ láti lóye òkun. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀nà yìí fúnni ní ìṣeéṣe gíga, ó ní ìṣòro láti inú ààyè díẹ̀ àti àwọn àkókò ìwòran gígùn.

Lónìí, pẹ̀lú àwọn ìlọsíwájú nínú ìmọ̀ nípa ìjìnnà sátẹ́láìtì, àwọn ìpele ìwòye aládàáṣe, àwọn ìṣàn omi Argo, àwọn àpẹẹrẹ nọ́mbà, àti àwọn ìmọ̀ ẹ̀rọ ìṣàpọ̀ dátà, ìwòye òkun ti wọ inú àkókò “Big Data” gidi kan. Àwọn ànímọ́ rẹ̀ tí ó ṣe àpèjúwe ni a lè ṣàkópọ̀ gẹ́gẹ́ bí: ìwọ̀n ńlá, ìbòjú gbígbòòrò, iyàrá gíga, àti ọrọ̀ onípele púpọ̀.

• Iwọn data ti pọ si lati ipele gigabyte (GB) si ipele petabyte (PB).
• Àkókò ìgbà díẹ̀ ti fẹ̀ láti ọ̀pọ̀ ọdún sí ọ̀pọ̀ ọdún.
• Ibora aye gbogbo agbaye ti wa bayi.
• Àwọn pàrámítà tí a ṣàkíyèsí gbòòrò ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwọ̀n, títí bí iwọ̀n otútù ojú omi òkun, iyọ̀, ìṣàn omi òkun,awọn igbi omi, pápá afẹ́fẹ́, ìṣọ̀kan chlorophyll, yìnyín òkun, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.

Lọ́wọ́ kan náà, ìpinnu ìwádìí ń tẹ̀síwájú láti mú sunwọ̀n síi—nígbà tí àwọn àwòṣe òkun àgbáyé ti ní ìpinnu àpapọ̀ ti 1° ní ìgbà àtijọ́, wọ́n ń tẹ̀síwájú nísinsìnyí sí ìpinnu 1/12°, tàbí àwọn ìwọ̀n kékeré kìlómítà pàápàá. Agbára wa láti kẹ́kọ̀ọ́ àwọn ètò òkun onípele tó dára—bíi àwọn èdìdì mesoscale, àwọn ẹ̀bá etíkun, àti àwọn ìgbì omi inú—ti dé ìpele tó ju ohun tí ó ṣeé ṣe tẹ́lẹ̀ lọ.

Ní ọ̀nà kan, ìmọ̀ nípa omi òde òní ń yípadà lọ́wọ́lọ́wọ́ láti àpẹẹrẹ “tí a fi ọgbọ́n ṣe” sí èyí tí a fi “ìwádìí dátà” ṣe.

Níbo ni Dáta Òkun ti wá ní pàtàkì?

Àgbáyé ni àwọn àjọ àgbáyé, àwọn ilé iṣẹ́ ojú ọjọ́, àwọn ètò sátẹ́láìtì, àti àwọn nẹ́tíwọ́ọ̀kì àkíyèsí orílẹ̀-èdè kárí ayé parapọ̀ ṣe àpapọ̀ ètò ìwádìí òkun.

• NOAA (USA): Ọ̀kan lára ​​àwọn orísun ìwádìí òkun tó ṣe pàtàkì jùlọ ní àgbáyé, tó ń pèsè àkójọ àwọn ọjà ìwádìí ìtàn ọ̀fẹ́, tó ṣí sílẹ̀, àti tó pẹ́ títí—pẹ̀lú àtúnyẹ̀wò NCEP/NCAR, àkọsílẹ̀ ìṣàkíyèsí ICOADS, ìwádìí ìgbóná ojú omi AVHRR, àti ètò àsọtẹ́lẹ̀ àgbáyé GFS.
• Yúróòpù (ECMWF & ESA): Àwọn ìwádìí àtúnyẹ̀wò ERA5 ti ECMWF ti di orísun pàtàkì jùlọ fún ìwádìí ìbáṣepọ̀ afẹ́fẹ́-okun; àwọn ìtẹ̀jáde satẹlaiti Sentinel ti ESA fi àwọn àǹfààní pàtàkì hàn nínú ìmòye jíjìnnà SAR, àkíyèsí ojú omi òkun tí ó péye, àti ìmòye yìnyín òkun.
• Éṣíà (JMA): Àwọn ìwádìí tí àjọ ojú ọjọ́ Japan (JMA) COBE-SST ṣe ni a lò fún ìwádìí nípa ojú ọjọ́ àríwá ìwọ̀ oòrùn Pacific, ENSO, àti ìlà oòrùn Éṣíà.

Iru data okun wo lo wa?

A ṣe ìpínsí àwọn ìwádìí òkun òde òní sí oríṣi mẹ́rin pàtàkì:Dátà ìwẹ̀, dátà ìmòye láti ọ̀nà jíjìn, dátà ìṣàkíyèsí ní ibi kan, àti dátà àtúnyẹ̀wò.

Dátà Ìwẹ̀ ilẹ̀ Òkun

Èyí ni ìpìlẹ̀ fún gbogbo ìwádìí òkun. Tí a bá fẹ́ fi àwòrán nọ́mbà òkun wé “kíkọ́ ilé kan,” nígbà náà bathymetry—ìjìnlẹ̀ àti àwòrán ilẹ̀ òkun—yóò ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí “ìpìlẹ̀.” Àwọn ìwádìí bathymetric àgbáyé tó gbajúmọ̀ jùlọ ni ETOPO àti GEBCO; èyí tó kẹ́yìn ti di máàpù ìpìlẹ̀ àgbáyé fún àwòrán ilẹ̀ òkun.

Dáta Ìmọ̀lára Latọna Satẹlaiti

Èyí ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí “agbára pàtàkì” nínú àkíyèsí òkun òde òní. Àwọn àǹfààní pàtàkì rẹ̀ wà nínú bí ó ṣe ń bo gbogbo ààyè rẹ̀, bí ó ṣe ń ṣe àtúnṣe kíákíá, àti agbára fún àkíyèsí kárí ayé lẹ́ẹ̀kan náà.

• Iwọn otutu oju omi okun (SST): Awọn akopọ data bi MODIS, AVHRR, ati OISST ni a lo ni gbogbogbo ninu awọn iwadii ti o ni ibatan si ENSO, awọn igbi ooru okun, Kuroshio Current, ati asọtẹlẹ awọn ẹja.
• Àwọn pápá Afẹ́fẹ́ ojú Òkun: Láti inú àwọn satẹ́lẹ́ẹ̀tì scatterometer (fún àpẹẹrẹ, ASCAT, SeaWinds, àti jara HY-2 ti China), àwọn dátà wọ̀nyí ṣe pàtàkì fún àwọn ìwádìí lórí ìjì líle, àwọn ìgbì omi tí afẹ́fẹ́ ń fà, àti ìbáṣepọ̀ afẹ́fẹ́ àti òkun.
• Gíga Ojú Òkun (SSH): Àwọn satẹ́lẹ́ẹ̀tì Altimeter—bíi TOPEX/Poseidon, Jason, àti HY-2A—ń ṣe àkíyèsí àwọn ìyàtọ̀ ìpele omi, àwọn èdìdì mesoscale, àti ipa ọ̀nà Kuroshio Current.
• Rédà Aperture Synthetic (SAR): Nítorí agbára ojú ọjọ́, ọjọ́ gbogbo, àti agbára gíga, SAR lè gba ìwífún nípa ojú omi òkun kódà ní alẹ́ tàbí lábẹ́ ìbòjú àwọsánmà. A lò ó dáadáa nínú ṣíṣọ́ yìnyín òkun, ìtújáde epo, ìgbì omi inú, ìgbì omi òkun, àti àwọn ọkọ̀ ojú omi.

Dáta Ìṣàkíyèsí Nínú Ibùdó

Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ààyè kò ní ààlà ní ìfiwéra pẹ̀lú ìmòye jíjìnnà, àwọn dátà wọ̀nyí ní ìpele pípéye tó ga jùlọ, wọ́n sì ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí àmì pàtàkì fún gbogbo ìwádìí òkun.

• Argo Buoys: Bí wọ́n ti ń ṣiṣẹ́ bí “àwọn CTD aládàáṣe” tí ń rìn káàkiri òkun àgbáyé, àwọn ìfófó wọ̀nyí máa ń sọ̀kalẹ̀ lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan láti wọn ìwọ̀n otútù, iyọ̀, àti ìfúnpá láìfọwọ́sí, tí wọ́n sì máa ń fi ìwífún náà ránṣẹ́ padà ní àkókò gidi. Ẹgbẹẹgbẹ̀rún àwọn ìfófó Argo tí a ń lò kárí ayé lápapọ̀ ni nẹ́tíwọ́ọ̀kì ìwòye òkun tí ó tóbi jùlọ nínú ìtàn ènìyàn.
• Àwọn Àkíyèsí CTD: Àwọn wọ̀nyí ṣì jẹ́ “ohun èlò ìṣàyẹ̀wò” nínú àwọn ìwádìí òkun, tí wọ́n ń pèsè àwọn ìrísí ìgbóná àti iyọ̀ tó péye.

Ibo ni ojo iwaju data okun n lọ?

Ọ̀nà ọjọ́ iwájú ti ìdàgbàsókè dátà òkun jẹ́ kedere àti ìpinnu:

• Ìpinnu Gíga Jùlọ: Ìlọsíwájú láti ìwọ̀n kìlómítà sí ìwọ̀n ìwọ̀n ọgọ́rùn-ún mítà.
• Àwọn Agbára Àkókò Àkókò Àtijọ́ Tí A Mú Dàgbàsókè: Díẹ̀díẹ̀ ni a fi ń gbé ètò “Òkun Àkókò Àtijọ́” kalẹ̀.
• Ìdàpọ̀ orísun púpọ̀: Ṣíṣe àkójọpọ̀ àwọn satẹ́láìtì, àwọn ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́, àwọn àwòṣe nọ́mbà, àwọn ìpele aláìṣiṣẹ́, àti AI láti ṣiṣẹ́ ní ìkọ̀kọ̀.
• Ìmọ̀ ọgbọ́n: Ọgbọ́n àtọwọ́dá ti di ohun tí a fi sínú ìmọ̀ nípa omi—tí ó ní nínú àsọtẹ́lẹ̀ òkun tí AI ń darí, àtúntò àwọn ìwífún tí ó sọnù, ìwádìí eddy, ìwárí ìmọ̀lára jíjìnnà, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.

Imọ-jinlẹ okun n wọ inu akoko tuntun:

| Ìwífún Ńlá Òkun + Ìmọ̀ Ọgbọ́n Àtọwọ́dá = Ẹ̀rọ Àkọ́kọ́ ti Ìwádìí Òkun Ọjọ́ Ọ̀la

A gbàgbọ́ gidigidi pé ìníyelórí gidi ti data wà nínú gbígbà rẹ̀ lọ́nà tó gbéṣẹ́, ìtumọ̀ tó jinlẹ̀, àti lílo rẹ̀ lọ́nà tó lọ́gbọ́n.

Mo n reti lati ba yin sọrọ fun ibaraẹnisọrọ to jinle.